De Havik is één van onze grootste roofvogels. Het vrouwtje kan 1200-1300 gram wegen en zo'n 60cm meten. Het mannetje is met een gewicht van zo'n 800 gram/48cm aanzienlijk kleiner. Bij deze roofvogelsoort zijn de verschillen tussen de beide sexen dus zeer duidelijk aan de grootte vast te stellen. Haviken uit het hoge noorden en vogels uit Siberië kunnen soms wel gewichten van 1900 gram bereiken.

Jonge vogels hebben nog een gele iris en zijn het eenvoudigst herkenbaar aan een lichtbruine borst met donkerbruine (verticale) druppels (zie foto links).

Bij volwassen exemplaren valt met name de witte wenkbrauwstreep op en de witte onderzijde van de staart.

De Havik is in Nederland een standvogel en bewoner van met name bosrijke gebieden waarbij naaldbossen soms de voorkeur lijken te genieten. Ook wordt de Havik steeds vaker in kleinere parken etc waargenomen waar hij blijkbaar het voorbeeld van de Sperwer volgt.

De Havik staat bekend als een moedige en enthousiaste jager en kan zeer volhardend zijn bij het achtervolgen van zijn prooi. Hij is in staat om, mits noodzakelijk, in zeer korte tijd een ongelooflijke snelheid te behalen.

Zijn mogelijkheden om snel te sprinten en de feilloze wendbaarheid in bosrijke en andere zwaar begroeide terreinen, maken hem tot een zeer succesvolle en respectabele jager waarbij hij het liefst vanuit de dekking zijn prooi tracht te overrompelen.

Tijdens het achtervolgen van een prooi lijkt de Havik vaak een roekeloze jager die geen enkel obstakel ontziet om zijn prooi te bemachtigen.

Hij gaat als het moet, dwars door het struikgewas en is ertoe in staat om een konijn tot in het konijnenhol te achtervolgen. Mede vanwege dit karakter is de Havik een populaire jachtvogel bij veel valkeniers.

De Havik is een zeer schichtige vogel en een typische bosbewoner die door argeloze wandelaars vaak slechts bij toeval wordt waargenomen. Toch hebben de meeste bossen wel een Havik als bewoner, maar doordat de vogel zo verborgen leeft wordt deze niet zo vaak waargenomen indien men er "geen oog" voor heeft. Een uitzondering vormt de baltstijd. In die periode is met name het mannetje op grote hoogte vaak zichtbaar. Tevens is de Havik s'winters vaker waar te nemen o.a. doordat loofbomen en struiken dan geen bladeren hebben en daardoor zijn verrassingstactiek minder kan worden toegepast en de vogel soms zijn geluk beproeft op meer open terrein.

De Havik geeft de voorkeur aan middelgrote tot grote vogels waarbij geldt dat de meeste stemmen gelden. Met andere woorden: waar veel van rondvliegt, wordt veel van gevangen. Daarnaast ook zoogdieren tot maximaal ter grootte van een jonge Haas. Eekhoorns maken ook regelmatig onderdeel van het veelzijdige dieet alsmede Kraaiachtigen indien hiervan in een bepaald gebied een groot aanbod is.

Verder is het niet ongebruikelijk dat een individu zich specialiseert in de jacht op een specifieke prooisoort zoals op bijvoorbeeld Houtduiven. De dagelijkse voedselbehoefte van een volwassen Havik is ca. 120 gram wat gelijk staat aan een kleine duif per dag.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, maken bejaagbare wildsoorten zoals fazant slechts bij uitzondering deel uit van het dieet. Zoals bij vrijwel elk roofdier genieten de zwakkere en zieke of afwijkende prooidieren altijd de voorkeur.

De Havik is geslachtsrijp op een leeftijd van ca. 2 jaar. Soms nestelt de vogel ook reeds in het eerste jaar. De balts begint soms vaak al in januari. Het nest wordt door beide partners gebouwd en onderhouden, meestal op een hoogte van tussen de 5 en 15 meter. De Havik heeft vaak meerdere nesten ter beschikking waaruit elk jaar weer een keuze wordt gemaakt.

Soms worden de "vrije" nesten ook door andere (roof)vogels zoals Buizerds benut. Een bewoond nest wordt aan de buitenrand vaak versierd, bijvoorbeeld met verse takken van naaldbomen en in mindere mate van loofbomen.

De 2 tot 5 eieren worden hoofdzakelijk door het vrouwtje bebroed. De broedtijd is ca. 35 dagen. De takkelingen vliegen na ca. 40 dagen uit.

Het duurt dan nog enkele maanden voordat ze zelfstandig zijn.Zoals bij veel roofvogels geldt bij de kuikens het recht van de sterkste. Het kleinste kuiken overleeft het dan ook vaak niet als het voedselaanbod minder is.

Wereldwijd zijn er van de Havik diverse ondersoorten. Vogels uit het hoge noorden zijn vaak veel lichter van kleur en zwaarder, tot zelfs een vrijwel witte ondersoort die in de extreme gebieden van Siberië voorkomt. De Amerikaanse ondersoort heeft een lichtere borst en in plaats van dwarsbanderingen, een meer gespikkelde lichtere borst.

Het geluid van de Havik is die van de "kek-kek" categorie. U kunt een voorbeeld hiervan downloaden.